fbpx

„Nigdy nie zacieśniałem polskości mojej sztuki do wąskich, z góry nakreślonych ram. Wyspiański ograniczał pojęcie polskości do jednego miejsca. Często prowadził mnie na Wawel i mówił: «To jest Polska».

Tymczasem ja mu zawsze tłumaczyłem, że Polska to te pola, miedze, wierzby przydrożne, nastrój wsi o zachodzie słońca, ta chwila tak jak teraz – to wszystko bardziej polskie niż Wawel”.

🌾🌾🌾

Jesienią 1893 roku Jacek Malczewski przebywał w gościnie u hrabiego Edwarda Raczyńskiego. W pałacu w Rogalinie rozpoczął prace nad jednym ze swoich najbardziej wizjonerskich obrazów. Ukazał w nim grupę postaci – skutą kajdanami kobietę i jej spętanych łańcuchami synów – wyłaniającą się z chmury kurzu nad polną drogą. Niemym świadkiem tej sceny jest równie niepokojący, syntetycznie ujęty pejzaż.

Pokryta złocistą łąką równina stanowi kwintesencję polskiego krajobrazu, który w twórczości Malczewskiego urasta do rangi symbolu raju utraconego. Horyzontalną oś kompozycji wyznacza ciemny pas lasu, dzielący ją na dwie części: górną warstwę zachmurzonego nieba oraz dolną partię ze skąpanym w intensywnych żółcieniach polem. Złowroga ściana drzew przerzedza się dopiero na samym krańcu płótna, pozwalając nam złapać oddech.

🌳🌳🌳

Nie ma jasności co do tego, jak należy interpretować obraz. Sprawy nie ułatwił nam sam Malczewski, który, pytany o symbolikę swoich dzieł, zwykle wzruszał ramionami, ciesząc się z tego, że najtęższe umysły łamią sobie głowy nad znaczeniem jego kompozycji. W unoszącej się na szczycie chmury postaci kobiety można dopatrywać się personifikacji zniewolonej Polonii, ku której zwracają się bezradne dusze zmarłych rodaków.

Zgodnie z ludowymi wierzeniami, w tumanie piasku lub kurzu zjawiał się będący zwiastunem zła czart. Według biografa i krewnego Malczewskiego Adama Heydla, artysta wpadł na pomysł namalowania obrazu w obliczu „idącej na Rogalin zarazy”, jaką była szalejąca w okolicy cholera. Wówczas grupa pogrążonych w szamotaninie zjaw symbolizowałaby chorobę siejącą postrach u mieszkańców pobliskich wsi.

~ ola

🎨 + ☕️ = 💕

Jacek Malczewski (1854–1929)
W tumanie
1893–1894
Muzeum Pałac w Rogalinie, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu

____

📝  Wypowiedź Jacka Malczewskiego z 1925 roku zapisana przez Jana Brzękowskiego (Culture.pl)

📝  A. Heydel | „Jacek Malczewski. Człowiek i artysta” | 1933